10 loại chứng từ xuất nhập khẩu quan trọng trong thương mại quốc tế
Trong hoạt động thương mại quốc tế, chứng từ xuất nhập khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc xác nhận giao dịch, thực hiện thanh toán, vận chuyển và thông quan hàng hóa. Một bộ chứng từ đầy đủ, chính xác không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần tiết kiệm thời gian và chi phí trong quá trình nhập khẩu. Tuy nhiên, mỗi loại chứng từ có chức năng, nội dung và điều kiện sử dụng khác nhau. Vậy những giấy tờ nào thường xuất hiện trong một bộ hồ sơ xuất nhập khẩu? Cùng Ship Trung Việt tìm hiểu 10 loại chứng từ quan trọng và những lưu ý khi chuẩn bị hồ sơ nhập hàng Trung Quốc chính ngạch về Việt Nam.
1. Hợp đồng ngoại thương

Hợp đồng ngoại thương (Sales Contract) là văn bản ghi nhận thỏa thuận mua bán hàng hóa giữa bên xuất khẩu và bên nhập khẩu thuộc các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ khác nhau. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên trong giao dịch quốc tế.
Một hợp đồng ngoại thương thường thể hiện thông tin người mua, người bán, tên hàng, số lượng, đơn giá, tổng giá trị, điều kiện giao hàng, phương thức thanh toán và thời hạn thực hiện. Ngoài ra, doanh nghiệp nên quy định rõ tiêu chuẩn chất lượng, điều kiện bảo hành, trách nhiệm khi giao thiếu hàng hoặc phát sinh tranh chấp.
Đối với doanh nghiệp nhập hàng Trung Quốc, việc ký kết hợp đồng rõ ràng giúp hạn chế những bất đồng liên quan đến chất lượng sản phẩm, thời gian giao hàng và chi phí phát sinh.
Đặc biệt, cần chú ý điều kiện thương mại theo Incoterms, chẳng hạn FOB, CIF hoặc DAP, để xác định trách nhiệm vận chuyển, bảo hiểm và phân chia rủi ro giữa các bên. Hợp đồng cần thống nhất với những chứng từ thương mại khác trong bộ hồ sơ nhập khẩu.
Hợp Đồng Ngoại Thương (Sales Contract) Mẫu hợp đồng chuẩn quốc tế
2. Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice)

Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice) là chứng từ do người bán phát hành nhằm ghi nhận thông tin hàng hóa và số tiền người mua phải thanh toán trong giao dịch quốc tế. Đây là một trong những chứng từ quan trọng phục vụ khai báo hải quan, xác định trị giá giao dịch và đối chiếu nghĩa vụ thanh toán.
Nội dung hóa đơn thương mại thường bao gồm tên và địa chỉ người mua, người bán, số hóa đơn, ngày phát hành, mô tả hàng hóa, số lượng, đơn giá, tổng giá trị, loại tiền thanh toán và điều kiện giao hàng. Những thông tin này cần thống nhất với hợp đồng, phiếu đóng gói và các tài liệu liên quan.
Khi nhập hàng Trung Quốc chính ngạch, doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ tên sản phẩm, model, số lượng và trị giá trên Invoice trước khi thực hiện khai báo. Sai lệch giữa hóa đơn và hàng hóa thực tế có thể dẫn đến yêu cầu giải trình hoặc điều chỉnh hồ sơ.
Cần lưu ý, Commercial Invoice không đồng nghĩa với hóa đơn giá trị gia tăng của Việt Nam. Đây là hai loại chứng từ có chức năng và cơ sở pháp lý khác nhau.
Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice): Hướng dẫn lập hóa đơn chi tiết từ A-Z
3. Vận đơn (Bill of Lading)

Vận đơn (Bill of Lading – B/L) là chứng từ vận tải quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu, đặc biệt đối với hàng hóa vận chuyển bằng đường biển. Vận đơn đường biển thường có chức năng xác nhận việc người vận chuyển đã nhận hàng, ghi nhận các điều kiện vận chuyển và trong những trường hợp phù hợp, đóng vai trò là chứng từ sở hữu hàng hóa.
Một vận đơn thường thể hiện thông tin người gửi hàng, người nhận hàng, bên được thông báo, cảng xếp hàng, cảng dỡ hàng, tên tàu, số container và mô tả hàng hóa. Doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ những thông tin này để tránh sai sót khi nhận hàng và thực hiện thủ tục hải quan.
Đối với hàng nhập khẩu Trung Quốc về Việt Nam bằng đường biển, vận đơn là tài liệu thường được sử dụng để đối chiếu thông tin lô hàng và thực hiện thủ tục nhận hàng.
Tuy nhiên, không phải mọi phương thức vận chuyển đều sử dụng Bill of Lading. Hàng vận chuyển bằng đường hàng không thường sử dụng Air Waybill, trong khi vận tải đường bộ có thể sử dụng các chứng từ vận chuyển phù hợp với loại hình và tuyến vận tải.
Vận Đơn (Bill of Lading) Là Gì? Phân Loại, Chức Năng & Lưu Ý Quan Trọng
4. Giấy chứng nhận xuất xứ (Certificate of Origin – C/O)

Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (Certificate of Origin – C/O) là chứng từ xác nhận nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm theo những quy tắc và tiêu chí áp dụng. Trong thương mại quốc tế, C/O có vai trò quan trọng khi doanh nghiệp muốn chứng minh xuất xứ hàng hóa và xem xét hưởng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do.
Đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc về Việt Nam, doanh nghiệp thường quan tâm đến C/O Form E theo Hiệp định Thương mại tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA). Ngoài ra, hàng hóa có thể được xem xét hưởng ưu đãi theo RCEP nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng.
Tuy nhiên, không phải cứ mua hàng từ Trung Quốc là đương nhiên được hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt. Sản phẩm phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, điều kiện vận chuyển và yêu cầu về chứng từ theo hiệp định áp dụng.
Khi nhập hàng chính ngạch, doanh nghiệp nên trao đổi trước với nhà cung cấp về khả năng cung cấp C/O hoặc chứng từ chứng nhận xuất xứ phù hợp. Việc chuẩn bị sớm giúp chủ động tính toán thuế nhập khẩu và hạn chế phát sinh chi phí ngoài dự kiến.
5. Phiếu đóng gói (Packing List)

Phiếu đóng gói (Packing List) là chứng từ thể hiện thông tin chi tiết về cách thức đóng gói hàng hóa trong một lô xuất nhập khẩu. Khác với Commercial Invoice tập trung vào giá trị thương mại, Packing List chủ yếu cung cấp dữ liệu về số kiện, số lượng sản phẩm, trọng lượng và quy cách đóng gói.
Một Packing List thường bao gồm tên hàng, mã sản phẩm, số lượng từng loại, số kiện, trọng lượng tịnh, trọng lượng cả bì và kích thước kiện hàng. Đối với lô hàng có nhiều mặt hàng hoặc nhiều model khác nhau, việc lập phiếu đóng gói chi tiết sẽ giúp quá trình kiểm đếm thuận lợi hơn.
Packing list là gì? Vai trò của phiếu đóng gói trong Logistics
Trong hoạt động nhập hàng Trung Quốc, Packing List được sử dụng để đối chiếu hàng hóa tại kho, hỗ trợ khai báo hải quan và kiểm tra khi phát sinh sai lệch số lượng.
Đặc biệt, với hàng dễ vỡ hoặc thiết bị điện tử, doanh nghiệp nên yêu cầu nhà cung cấp ghi rõ quy cách đóng gói và đánh dấu kiện hàng cần bảo quản đặc biệt. Thông tin chính xác giúp đơn vị vận chuyển lựa chọn phương án xếp dỡ phù hợp, giảm nguy cơ hư hỏng trong quá trình vận chuyển quốc tế.
6. Tờ khai hải quan (Customs Declaration)

Tờ khai hải quan (Customs Declaration) là chứng từ thể hiện những thông tin mà người khai hải quan cung cấp cho cơ quan hải quan khi thực hiện thủ tục xuất khẩu hoặc nhập khẩu hàng hóa. Đây là một trong những tài liệu quan trọng nhất trong quá trình thông quan chính ngạch.
Nội dung tờ khai thường bao gồm thông tin người xuất khẩu, người nhập khẩu, mã HS, tên hàng, số lượng, trị giá hải quan, xuất xứ, loại hình nhập khẩu và các thông tin phục vụ việc xác định nghĩa vụ thuế. Tại Việt Nam, phần lớn hoạt động khai báo hải quan thương mại được thực hiện thông qua hệ thống điện tử.
Khi nhập hàng Trung Quốc, doanh nghiệp cần xác định chính xác mã HS và chính sách quản lý chuyên ngành trước khi mở tờ khai. Việc khai sai mã hàng, trị giá hoặc xuất xứ có thể dẫn đến điều chỉnh nghĩa vụ thuế và phát sinh xử lý theo quy định.
Tùy kết quả phân luồng, cơ quan hải quan có thể thực hiện kiểm tra hồ sơ hoặc kiểm tra thực tế hàng hóa. Doanh nghiệp chỉ được đưa hàng qua khu vực giám sát theo điều kiện và thủ tục áp dụng cho từng lô hàng.
Tờ Khai Hải Quan Nhập Khẩu Là Gì? Cách đọc tờ khai hải quan nhập khẩu
7. Giấy chứng nhận kiểm dịch (Sanitary/Phytosanitary/Health Certificate)

Giấy chứng nhận kiểm dịch là nhóm chứng từ được sử dụng đối với những loại hàng hóa thuộc diện quản lý kiểm dịch hoặc có yêu cầu về an toàn, vệ sinh theo quy định của nước xuất khẩu và nước nhập khẩu. Tùy loại sản phẩm, doanh nghiệp có thể cần chứng thư kiểm dịch thực vật, kiểm dịch động vật hoặc giấy chứng nhận y tế phù hợp.
Đối với hàng nhập khẩu Trung Quốc, những mặt hàng như thực vật, sản phẩm thực vật, động vật và sản phẩm động vật có thể thuộc diện phải thực hiện thủ tục kiểm dịch. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng cần được xác định theo danh mục hàng hóa và quy định chuyên ngành hiện hành.
Chứng từ kiểm dịch thường thể hiện thông tin lô hàng, nguồn gốc, số lượng, kết quả kiểm tra và xác nhận của cơ quan hoặc tổ chức có thẩm quyền. Đây là cơ sở phục vụ việc xem xét điều kiện nhập khẩu đối với những mặt hàng có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, vật nuôi hoặc cây trồng.
Doanh nghiệp cần lưu ý rằng Health Certificate không phải lúc nào cũng có thể thay thế chứng thư kiểm dịch. Mỗi loại giấy tờ có mục đích và yêu cầu pháp lý riêng, cần kiểm tra trước khi đặt hàng.
Giấy chứng nhận kiểm dịch khi nhập hàng Trung Quốc chính ngạch: Hồ sơ & thủ tục
8. Chứng từ bảo hiểm (Insurance Certificate/Policy)

Chứng từ bảo hiểm hàng hóa là tài liệu ghi nhận việc một lô hàng được bảo hiểm theo những điều kiện và phạm vi trách nhiệm đã thỏa thuận. Trong hoạt động xuất nhập khẩu, hai hình thức thường gặp là Insurance Certificate và Insurance Policy, được sử dụng tùy theo hợp đồng bảo hiểm và phương thức giao dịch.
Chứng từ bảo hiểm thường thể hiện tên người được bảo hiểm, thông tin hàng hóa, tuyến vận chuyển, số tiền bảo hiểm, phạm vi bảo hiểm và những điều kiện loại trừ trách nhiệm. Khi xảy ra sự cố thuộc phạm vi bảo hiểm, đây là một trong những tài liệu quan trọng để thực hiện yêu cầu bồi thường.
Đối với hàng nhập khẩu Trung Quốc, doanh nghiệp nên cân nhắc mua bảo hiểm khi vận chuyển thiết bị điện tử, máy móc, hàng dễ vỡ hoặc lô hàng có giá trị lớn. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ bảo hiểm hàng hóa với chính sách đền bù của đơn vị vận chuyển.
Không phải mọi lô hàng nhập khẩu đều bắt buộc có chứng từ bảo hiểm. Nghĩa vụ mua bảo hiểm còn phụ thuộc vào điều kiện giao hàng, hợp đồng thương mại và thỏa thuận giữa các bên. Doanh nghiệp nên kiểm tra phạm vi bảo hiểm trước khi giao hàng cho đơn vị vận chuyển.
9. Giấy phép nhập khẩu (Import License)

Giấy phép nhập khẩu (Import License) là văn bản do cơ quan có thẩm quyền cấp hoặc xác nhận theo quy định, cho phép tổ chức, cá nhân nhập khẩu những loại hàng hóa thuộc diện quản lý bằng giấy phép. Đây là chứng từ quan trọng đối với các mặt hàng có điều kiện, nhưng không phải mọi sản phẩm nhập khẩu đều phải xin giấy phép.
Tại Việt Nam, yêu cầu cấp phép phụ thuộc vào tính chất hàng hóa, mã HS, mục đích sử dụng và quy định của cơ quan quản lý chuyên ngành. Một số nhóm sản phẩm có thể chịu sự quản lý của các bộ, ngành liên quan đến y tế, nông nghiệp, công thương hoặc những lĩnh vực đặc thù khác.
Khi nhập hàng Trung Quốc chính ngạch, doanh nghiệp cần kiểm tra chính sách mặt hàng trước khi ký hợp đồng và thanh toán cho nhà cung cấp. Nếu sản phẩm thuộc diện phải có giấy phép, việc chuẩn bị hồ sơ cần được thực hiện theo đúng trình tự và thời điểm quy định.
Ngoài ra, cần phân biệt giấy phép nhập khẩu với chứng nhận hợp quy, công bố sản phẩm hoặc đăng ký kiểm tra chất lượng. Những thủ tục này có mục đích quản lý khác nhau và không thể tự động thay thế cho nhau.
Giấy Phép Nhập Khẩu Là Gì? Quy Định Khi Nhập Hàng Trung Quốc Chính Ngạch
10. Tín dụng thư (Letter of Credit – L/C)

Tín dụng thư (Letter of Credit – L/C) là phương thức thanh toán quốc tế trong đó ngân hàng phát hành cam kết thanh toán cho người thụ hưởng khi bộ chứng từ được xuất trình phù hợp với các điều kiện của L/C. Đây là phương thức thường được sử dụng trong những giao dịch thương mại có giá trị lớn hoặc khi các bên muốn kiểm soát rủi ro thanh toán thông qua ngân hàng.
Trong giao dịch L/C, người mua đề nghị ngân hàng phát hành tín dụng thư với những điều kiện cụ thể về hàng hóa, thời hạn giao hàng, chứng từ và thanh toán. Sau khi thực hiện nghĩa vụ giao hàng, người bán xuất trình bộ chứng từ theo yêu cầu để ngân hàng kiểm tra và xử lý thanh toán.
Điểm quan trọng cần hiểu là ngân hàng kiểm tra chứng từ, không trực tiếp xác nhận chất lượng thực tế của hàng hóa. Vì vậy, L/C không thể thay thế việc kiểm tra nhà cung cấp hoặc thỏa thuận tiêu chuẩn sản phẩm trong hợp đồng.
Đối với doanh nghiệp nhập hàng Trung Quốc chính ngạch, L/C có thể phù hợp với những hợp đồng giá trị lớn. Tuy nhiên, cần cân nhắc phí ngân hàng, yêu cầu ký quỹ và rủi ro sai biệt chứng từ trước khi lựa chọn phương thức này.
Thanh toán L/C là gì? Quy trình và rủi ro nhập khẩu cần biết
Hiểu rõ chức năng của từng loại chứng từ xuất nhập khẩu giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình mua bán quốc tế, thanh toán, vận chuyển và thông quan hàng hóa. Trong đó, hợp đồng ngoại thương, Commercial Invoice, Packing List, vận đơn và tờ khai hải quan là những tài liệu thường xuyên xuất hiện trong hoạt động nhập khẩu thương mại. Các chứng từ như C/O, giấy phép nhập khẩu, giấy chứng nhận kiểm dịch, bảo hiểm và L/C được sử dụng tùy theo loại hàng, điều kiện giao dịch và quy định áp dụng.
Đối với doanh nghiệp nhập hàng Trung Quốc, việc chuẩn bị chứng từ đầy đủ ngay từ đầu giúp hạn chế sai sót, kiểm soát chi phí và giảm nguy cơ chậm thông quan.
Ship Trung Việt cung cấp giải pháp nhập hàng Trung Quốc và vận chuyển chính ngạch về Việt Nam, hỗ trợ khách hàng tìm hiểu phương án vận chuyển, yêu cầu chứng từ và những vấn đề cần lưu ý trong quá trình nhập khẩu.